Nghiên cứu khoa học sinh viên: khuyến khích nghiên cứu liên ngành và nghiên cứu ứng dụng

Nhận định về NCKH của sinh viên, ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, kế hoạch các hoạt động NCKH của SV, làm sao để tránh đạo văn,...tất cả được TS. Ngô Thị Phương Lan, Phó Hiệu trưởng phụ trách công tác nghiên cứu khoa học giải đáp trong bài phỏng vấn này.


TS. Ngô Thị Phương Lan, Phó Hiệu trưởng Nhà trường. Ảnh: Việt Thành

Xin cô cho biết những thành tựu, hạn chế chủ yếu trong nghiên cứu khoa học của sinh viên Trường trong năm học 2013 – 2014?

Các thành tựu cơ bản bao gồm:
Sinh viên Trường ĐH KHXH&NV có truyền thống nghiên cứu khoa học (NCKH) tốt, nhất là trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn (KH XH&NV). Hàng năm, Nhà trường đều tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học sinh viên, thu hút gần 300 sinh viên (SV) tham gia với trên 100 đề tài các loại được duyệt. Do vậy, thành tựu thứ nhất là Trường đã tạo ra một văn hóa nghiên cứu khoa học trong sinh viên.

Nhiều sản phẩm NCKH của SV đã đạt các giải thưởng cao từ trung ương đến địa phương. Lấy giải thưởng Holcim làm thí dụ, tuy xét về tính chất giải thưởng thiên về lĩnh vực kỹ thuật - ứng dụng nhưng năm nào SV trường cũng đạt những giải thưởng cao nhất về các mảng cộng đồng hay phát triển bền vững.

Hàng năm các công trình NCKH sinh viên của Trường đều tham dự các giải thưởng các cấp cao hơn. Như trong năm học 2013-2014, về giải NCKHSV toàn trường, có 13 giải nhất, 15 giải nhì, 20 giải ba, 26 giải khuyến khích. Về giải thưởng nghiên cứu khoa học xuất sắc của hai ĐHQG, SV trường đọat hai giải 3. Trong giải thưởng Holcim, nhóm SV khoa Địa lý đã đọat giải thưởng Cộng đồng. Hiện nay, tuy chưa có công bố giải thưởng về Eureka nhưng đây là một giải trường ta cũng có nhiều triển vọng. Ví dụ như năm học 2012-2013, Trường ta đã có 1 giải nhất Khóa luận xuất sắc.

Các hạn chế chủ yếu:
- Lựa chọn đề tài: sinh viên hiện còn đang lúng túng với việc chọn đề tài do khả năng tiếp cận nguồn tư liệu cũng như kiến thức thực tế còn hạn chế. Hậu quả là có nhiều đề tài đăng ký không mới, ít có ý nghĩa khoa học và thực tiễn; một số đề tài quá lớn vượt tầm của sinh viên; một số đề tài có địa bàn nghiên cứu xa, khó khăn trong triển khai nghiên cứu trong điều kiện kinh phí hỗ trợ còn hạn chế.

- Về con người: một số sinh viên chưa chuẩn bị tốt về hiểu biết, kĩ năng và phương pháp NCKH, do vậy khi triển khai chủ yếu dự vào quán tính, sản phẩm đạt được thường không có giá trị cao. Khi viết sản phẩm nghiên cứu, SV cũng chưa thông thạo trong việc xử lý dữ liệu và tuân thủ theo quy trình khoa học về hình thức báo cáo cũng như trích dẫn nên phần nào làm hạn chế kết quả chung.

- Kinh phí đầu tư nghiên cứu: đây là vấn đề khó khăn chung của Nhà trường. Phần kinh phí hỗ trợ SV nghiên cứu khoa học có hạn, Nhà trường phải cân nhắc để lựa chọn nhiều đề tài hơn, thu hút nhiều SV tham gia hơn nên khó đầu tư cho các đề tài chủ điểm. Nhưng hàng năm Nhà trường đã tập trung mở các lớp tập huấn hỗ trợ lý thuyết, phương pháp và kỹ năng nghiên cứu khoa học dành cho sinh viên.

Việc ứng dụng kết quả của các nghiên cứu khoa học sinh viên trong lĩnh vực KH XH&NV vẫn là một vấn đề khó nhưng thực tế không ít sinh viên đã làm được. Từ kinh nghiệm quản lý, cô có thể một vài lời khuyên để những ý tưởng, đề tài nghiên cứu của sinh viên có thể gắn tốt hơn với việc giải quyết những vấn đề thực tiễn?

Với tính chất đặc thù của khối ngành KH XH&NV, việc ứng dụng sản phẩm NCKH của SV vẫn mang những nét đặc thù, có những thuận lợi và những hạn chế riêng. Xã hội càng phát triển càng làm phát sinh nhiều vấn đề cần nghiên cứu và triển khai ứng dụng, chẳng hạn đời sống sinh viên, thanh niên, công nhân, trẻ em khuyết tật, người nghèo, khu dân cư, sinh họat văn hóa cộng đồng, các khu vưi chơi, giải trí, các họat động văn thể mỹ, các phần mềm ứng dụng xã hội, các vấn đề phát triển đô thị, nếp sống văn minh đô thị, vấn đề hội nhập ASEAN và thế giới, vấn đề giáo dục v.v. vốn dĩ là các thế mạnh của trường ta. Năm 2013, nhóm SV khoa Địa lý đã nghiệm thu xuất sắc đề tài Xây dựng Atlat điện tử TP.HCM, đã được NXB Giáo dục triển khai ứng dụng từ đầu năm 2014. Trên thực tế, trong nhiều năm qua sinh viên của trường cùng tham gia dự thi các giải thưởng khoa học thiên về công nghệ vẫn đạt những giải thưởng rất cao.

Chẳng hạn, giải thưởng Holcim được triển khai nhiều năm qua, Trường ĐH KHXH&NV đã tham gia từ năm 2011. Điểm nổi bật là năm nào sinh viên trường cũng đọat giải thưởng Cộng đồng hoặc giải Xây dựng bền vững dành cho các đề tài mang tính ứng dụng mang ý nghĩa cộng đồng. Đề tài năm 2011 có hai đề tài đọat giải là Lồng ghép mô hình ngoại khoá giáo dục xanh ở bậc tiểu học của nhóm SV khoa Nhân học và đề tài Đánh thức không gian hẻm của nhóm SV khoa Đô thị học. Đề tài năm 2012 là Mô hình sân chơi dành cho trẻ em khuyết tật của nhóm SV khoa Đô thị học. Đề tài năm 2013 là Mô hình cho thuê xe đạp tại thành phố Hồ Chí Minh, nghiên cứu ứng dụng thí điểm tại khu đô thị Đại học Quốc gia TP. HCM của nhóm SV khoa Đô thị học. Đề tài năm 2014 là Mô hình sản xuất và kinh doanh các sản phẩm từ nhựa cây dừa nước nhằm cải thiện sinh kế nông hộ vùng Hà Tiên - Kiên Lương của nhóm SV khoa Địa lý.

Có thể thấy, khối ngành KH XHNV vẫn có những thế mạnh riêng của mình trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. Ngoài ra, SV trường ĐH KHXHNV vẫn có thể tham gia nhóm nghiên cứu đa lĩnh vực cùng SV các khối kỹ thuật, kinh tế, xây dựng nhằm bổ sung góc nhìn khoa học xã hội, nhân văn và phát triển bền vững cho các công trình nghiên cứu đó.

Hiện nay, nhiều sinh viên đang có một câu hỏi chung rằng: Kế hoạch tổ chức các hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên trong năm học 2014 – 2015 như thế nào? Xin cô cho biết kế hoạch và những định hướng chính của trường chúng ta.

Năm học 2014-2015 đã triển khai để SV đăng ký đề tài NCKH từ tháng 5 năm học trước (2013-2014), SV được duyệt đề tài nghiên cứu vào tháng 8-9, thông báo được gửi về các đơn vị hoặc trên trang web Phòng QLKH-DA. Sinh viên được nhận kinh phí hỗ trợ nghiên cứu vào cuối tháng 9 - đầu tháng 10 để triển khai nghiên cứu.Thời hạn nộp sản phẩm nghiên cứu là cuối tháng 3 năm 2015. Nhà trường tiến hành Tuần lễ Sinh viên NCKH vào tháng 4 năm 2014 để bầu chọn các giải thưởng cấp Trường và chọn đề cử các đề tài NCKH dự thi các giải thưởng cao hơn như giải thưởng SV NCKH ĐHQG, giải thưởng Eureka cấp Thành Đoàn, giải thưởng cấp Bộ Khoa học và Công nghệ v.v.. (thường diễn ra vào tháng 9 - tháng 11). Lễ tổng kết và trao giải SV nghiên cứu khoa học được tổ chức vào tháng 11 hàng năm.

Trong năm học 2014-2015, như thông lệ thì Nhà trường sẽ tổ chức Lớp Tập huấn NCKH dành cho sinh viên, đặc biệt là SV đã đăng ký đề tài NCKH thành công, tổ chức vào khoảng cuối tháng 11 năm 2014. Lớp Tập huấn sẽ trang bị cho SV những vấn đề lý thuyết, phương pháp nghiên cứu cơ bản cùng cách thức triển khai nghiên cứu và viết sản phẩm nghiên cứu.

Hiện nay, hình thức liên kết nhóm nghiên cứu phổ biến vẫn là các sinh viên cùng ngành học lập nhóm nghiên cứu về đề tài mà họ thích. Nhưng có nhiều sinh viên muốn thành lập nhóm nghiên cứu mà các thành viên là sinh viên ở nhiều khoa để tận dụng tính liên ngành trong khoa học. Vậy, nhà trường có khuyến khích điều này trong năm học này không và các nhóm này sẽ nộp bản đăng ký đề tài ở đâu?

Khoa học xã hội vốn là lĩnh vực liên ngành, điều này sinh viên có thể nhận thấy rất rõ trong quá trình học tập.Trường ĐH KHXH&NV rất khuyến khích SV các khoa, thậm chí là khác trường, cùng lập nhóm nghiên cứu liên ngành. Về thủ tục, các nhóm sẽ nộp phiếu đăng ký ở Khoa/Bộ môn mà sinh viên chủ nhiệm đề tài trực thuộc. Ngoài ra, các nhóm sinh viên đa khoa có thể đăng ký với Đoàn Trường, Đoàn Trường sẽ nộp về Phòng QLKH-DA.Khi xét duyệt cấp kinh phí, Nhà trường chủ yếu dựa vào đơn đăng ký của chủ nhiệm đề tài có ký duyệt của Trưởng Khoa/Bộ môn. Tuy có nhiều sinh viên khác khoa tham gia, đề tài chỉ được tính vào chỉ tiêu của Khoa/Bộ môn của sinh viên chủ nhiệm đề tài. Sau khi được xét duyệt, sinh viên không được thay đổi chủ nhiệm đề tài.


Nhiều sinh viên trường đạt giải cao trong các cuộc thi ứng dụng kiến thức khoa học
vào giải quyết những vấn đề của cộng đồng. Ảnh: Phòng QLKH & DA

Thực tế là từ lâu, trên tập san khoa học của Trường, nhiều sinh viên đã đăng bài báo khoa học để công bố kết quả nghiên cứu. Đây là tín hiệu tốt. Vậy, cô có lời khuyên gì cho sinh viên trong việc đăng tải các bài báo khoa học trên tập san và sinh viên có thể gửi bài ở đâu?

Tập san KH XH&NV của Trường ĐH KHXH&NV đăng tải những công trình nghiên cứu khoa học; trao đổi học thuật; điểm sách; biên dịch; giới thiệu công trình, luận văn, luận án; thông tin liên quan đến lĩnh vực KH XH&NV của các nhà khoa học, các tác giả trong và ngoài trường, các tác giả trong nước và nước ngoài. Tập san cũng là nơi giới thiệu các hướng nghiên cứu, trường phái nghiên cứu và những kết quả nghiên cứu của trường.Nghiên cứu khoa học sinh viên là một hoạt động mang tính học thuật, được Phòng QLKH-DA triển khai hàng năm song song với những hoạt động NCKH của giảng viên trường. Vì thế, kết quả nghiên cứu từ các công trình của sinh viên cũng được Trường, Khoa/Bộ môn tạo điều kiện công bố. Tập san KH XH&NV là nơi sinh viên có thể chọn công bố kết quả nghiên cứu khoa học.

Điều kiện công bố: sinh viên cần có giảng viên hướng dẫn hay hỗ trợ nghiên cứu chấp thuận là đồng tác giả bài viết, gửi về địa chỉ email Tập san: tapsankhxhnv@hcmussh.edu.vn (hoặc liên hệ Phòng QLKH-DA, số phòng B. 110).

- Sinh viên cần tham khảo Thể lệ gửi bài cho Tập san KH XH&NV trên website phòng theo đường link: trang chủ trường/phòng ban/ phòng QLKH-DA/Tập san-Chuyên san-Tạp chí/Thể lệ đăng bài hoặc xem ở trang bìa 3 tập san hiện có ở tủ sách các Khoa/Bộ môn và lưu ở Thư viện trường.

Đạo văn luôn là vấn đề tối kị trong nghiên cứu khoa học, cô có thể cho sinh viên những lời khuyên để có thể tránh vi phạm vấn đề được xem là đạo đức nghiên cứu này?

Việc trích dẫn đúng chính là sự thể hiện của việc tôn trọng thành quả của tác giả nghiên cứu, làm tăng sự tin cậy và tăng giá trị của tác phẩm.Văn hóa trích dẫn trong hoạt động học tập, nghiên cứu là một vấn đề hết sức cần thiết cho việc xác định sở hữu trí tuệ đối với những kết quả nghiên cứu. Việc trích dẫn cũng là một vấn đề thuộc về phạm vi đạo đức cần thiết phải hình thành một văn hóa trích dẫn, ngăn ngừa việc đạo văn. Vì thế, sinh viên phải có kiến thức về việc trích dẫn trong các nghiên cứu như thế nào . Trong môi trường học thuật và công việc, đạo văn là một hành vi vi phạm đạo đức rất nghiêm trọng. Trong nghiên cứu khoa học, người nghiên cứu nghiêm túc cần tuân thủ yêu cầu về bản quyền tác giả.Sinh viên tham gia NCKH cũng không phải là ngoại lệ, cần tuân thủ để tránh mắc lỗi vì vô tình. Một số trường hợp đạo văn có thể cấu thành hành vi vi phạm bản quyền .

Hiện nay, mỗi thể loại công trình khoa học của Trường Đại học KH XH&NV đều đã có văn bản hướng dẫn cụ thể về trích dẫn. Ví dụ, sinh viên muốn viết bài cho tập san, sẽ tham khảo thể lệ bài viết gửi cho Tập san; viết khóa luận, sẽ tham khảo quy định của từng khoa, bộ môn; viết công trình nghiên cứu khoa học cấp Trường, sẽ tham khảo quy định mục NCKH Sinh viêntrên trang web của Phòng QLKH-DA, ….

Để tránh vi phạm vấn đề được xem là đạo đức nghiên cứu, sinh viên cần tham khảo các lời khuyên sau đây:

- Tự trang bị kiến thức về Sở hữu tài sản trí tuệ, trong đó có quyền tác giả, quyền liên quan và nhiều quyền khác giúp phân định về quyền sở hữu tài sản được làm ra từ lao động trí óc trong mọi lĩnh vực chuyên môn do Bộ Giáo dục & Đào tạo và Bộ KH&CN ban hành.

- Tìm hiểu và nắm vững các phương pháp trích dẫn và thực hiện các quy định về trích dẫn.

- Tham khảo, tìm hiểu thông tin về chống đạo văn tại các nội dung sự kiện của trường và ĐHQG, những đơn vị và cá nhân có hoạt động Sở hữu Trí tuệ.

- Biết cách tự bảo vệ mình trong các trường hợp làm bài làm, tiểu luận, đề tài NCKH, đề án bằng cách có văn bản phân định công sức đóng góp của các thành viên theo tỷ lệ phần trăm đóng góp sau khi kết quả học tập, nghiên cứu đã hình thành.

- Sớm hình thành thói quen lưu chứng những gì mình đã làm, đã trao đổi, ký kết, ký nhận thông qua văn bản, hình ảnh, tải lên mạng điện tử, …

Nhiều sinh viên muốn gửi sản phẩm để tham dự các cuộc thi về sáng tạo khoa học. Xin cô cho biết, hiện nay những cuộc thi uy tín mà sinh viên có thể tham gia là gì?


Sinh viên có thể đăng ký các sản phẩm nghiên cứu khoa học dự thi các giải:
- Giải thưởng NCKH cấp Đại học Quốc gia, tổ chức vào tháng 10 hàng năm
- Giải thưởng Holcim dành cho các đềtài mang tính ứng dụng và phát triển cộng đồng, tổ chức vào tháng 9 hàng năm
- Giải thưởng Eureka của Thành Đoàn Tp. Hồ Chí Minh, tổ chức vào tháng 11 hàng năm
- Giải thưởng Việt Nam học dành cho người nước ngoài nghiên cứu về Việt Nam, tổ chức vào tháng 11 hàng năm.
Mọi thông tin về giải thưởng, các bạn sinh viên theo dõi thông báo trên wbsite của Trường, thông báo của Khoa và Bộ môn hoặc liên hệ trực tiếp với Phòng Quản lý Khoa học – Dự án của Trường

Cảm ơn cô về cuộc trò chuyện đầy bổ ích này!


 Nam Phong thực hiện
Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.